Risk Altındaki Zihinsel Durumlar
At-risk Mental States
Tanım
Bireyleri ruhsal hastalıklara veya şiddet gibi olumsuz davranışlara karşı duyarlı hale getiren psikolojik belirtiler veya zihinsel süreçler.
Örnek Vaka / Uygulama
19 yaşındaki üniversite öğrencisi Ahmet, son aylarda çevresindeki insanların kendisine yabancı bir gözle baktığına dair hafif kuşkular beslemeye başlar, akademik odaklanmasında belirgin bir düşüş yaşar ve sosyal aktivitelerden izole olur. Gerçeklik kaybı (tam gelişmiş psikoz) henüz olmamasına rağmen, bu belirtiler onun bir 'risk altındaki zihinsel durum' (ARMS) içinde olduğunu gösterir ve kliniğe yönlendirilerek bilişsel davranışçı erken müdahale programına alınır.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve psikiyatride 'at-risk mental states' (ARMS), özellikle psikotik bozuklukların ve ciddi duygulanım patolojilerinin prodromal (öncül) evrelerini tanımlamakta kullanılır. Nörobiyolojik düzlemde, bu durumlar genellikle prefrontal korteks ile limbik sistem arasındaki bağlantısallık bozuklukları, nörotransmitter düzensizlikleri (özellikle dopaminerjik hiperaktivite) ve hipotalamik-piteruitar-adrenal (HPA) eksen aşırı tepkiselliği ile ilişkilendirilir. Bilişsel düzeyde ise gerçeklik test etme becerilerinde hafif düzeyde bozulmalar, şüphecilikte artış, sosyal geri çekilme ve yürütücü işlevlerde prodromal gerilemeler gözlemlenir. Tanısal kategorilerden ziyade, birincil koruma ve erken müdahale pencerelerini belirlemede kritik bir prognostik göstergedir.
Etimoloji
İngilizce 'at-risk' (tehlike altında, vulnerabl) ve 'mental state' (zihinsel durum) kavramlarının birleşiminden oluşan, köken olarak Latince 'mens' (zihin) kelimesine dayanan çağdaş bir klinik psikiyatri ve erken müdahale terminolojisi.
Karıştırmayın
Tam gelişmiş şizofreni veya psikotik bozukluklardan, belirtilerin henüz tam klinik eşiği (klinik olarak anlamlı gerçeği değerlendirme bozukluğu) aşmamış olmasıyla ayrılır; genel anksiyete bozukluklarından ise kendine has prodromal nitelikteki bilişsel sapmalarla farklılaşır.