Sempatik-adrenal-medüller Eksen (SAM)
Sympathetic–adrenal–medullary Axis (SAM)
Tanım
Çevresel stres faktörlerine karşı ani fizyolojik hazırlık sağlayan, sempatik sinir sistemi ve adrenal medullanın ortaklaşa devreye soktuğu hızlı nöroendokrin stres yanıt sistemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Issız bir doğa yürüyüşü sırasında çalılıkların arasında aniden büyük bir yırtıcı hayvanla karşılaşan bir bireyin, henüz bilinçli bir düşünce üretmeden kalp atışlarının hızlanması, göz bebeklerinin büyümesi ve kaslarına yoğun kan pompalanması SAM ekseninin anlık ve kusursuz bir aktivasyonudur.
Derin Analiz
Sempatik-Adrenal-Medüller Eksen (SAM), organizmanın acil tehlikelerle karşılaştığında hayatta kalmasını sağlayan 'savaş ya da kaç' (fight-or-flight) tepkisinin omurgasını oluşturur. Stresör amigdala tarafından algılandığında, hipotalamus sempatik sinir sistemini uyarır. Bu uyarı, splanknik sinirler aracılığıyla doğrudan adrenal bezin medülasına iletilir ve burada depolanan epinefrin (adrenalin) ile norepinefrin (noradrenalin) kan dolaşımına salınır. Bu süreç saniyeler içinde kalp atım hızını, kan basıncını ve glikoz salınımını artırarak bedeni anında fiziksel efora hazırlar. Hipotalamik-hipofiz-adrenal (HPA) eksenden farklı olarak milisaniyeler düzeyinde çalışan bu nöral kontrol, akut stresin yönetilmesinde kritik bir rol oynar; ancak kronikleştiği durumlarda kardiyovasküler sistem üzerinde yıpratıcı etkilere yol açabilir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Keşfetmeye Devam Edin
Otonom Sinir Sistemi
Otonom Sinir Sistemi
Autonomic Nervous System (ANS)
Düz kasları, kalp kasını ve bezleri iç organlar düzeyinde inerve ederek kalp hızı, sindirim ve solunum gibi istemsiz fizyolojik süreçleri düzenleyen periferik sinir sistemi alt bölümüdür.
İncele
Epinefrin
Epinefrin
Epinephrine
Adrenal medullada tirozin amino asidinden sentezlenen, hem bir katekolamin nörotransmitter hem de organizmanın akut stres tepkisini yöneten bir adrenal hormondur.
İncele