Şok Karşıtı Evre
Countershock Phase
Tanım
Genel uyum sendromunun ilk evresi olan şok evresini izleyen ve organizmanın stresörle başa çıkabilmek için sempatik sinir sistemini ve hormonal mekanizmaları devreye sokarak savunma tepkilerini mobilize ettiği aşama.
Örnek Vaka / Uygulama
Yolun karşısına geçerken üzerine hızla gelen bir aracı son anda fark edip aniden sıçrayan bir yayada, ilk an yaşanan ani donakalma ve tansiyon düşüşünün (şok evresi) hemen ardından, vücudun kalp atışlarını hızlandırması, kaslara yoğun kan pompalaması ve zihnin hiper-uyanık hale gelmesi şok karşıtı evrenin somatik yansımasıdır.
Derin Analiz
Genel uyum sendromunun (General Adaptation Syndrome - GAS) başlangıç halkası olan şok evresinde yaşanan ani düşüşün ardından, organizma homeostazı korumak adına telafi edici mekanizmaları aktive eder. Bu evrede hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) aksı ve sempatik-adrenomedüller sistem tam kapasiteyle çalışmaya başlar. Kan basıncı, kalp atım hızı ve glukokortikoid salınımı (özellikle kortizol ve adrenalin) artarak bireyin 'savaş ya da kaç' tepkisini en üst düzeye çıkarır. Amaç, maruz kalınan akut stres faktörünün yarattığı fizyolojik yıkımı tersine çevirmek ve direnç evresine zemin hazırlamaktır.
Etimoloji
İngilizce 'counter-' (karşı, zıt) ve 'shock' (sarsıntı, şok) kelimelerinin birleşimi ile Latince 'phasis' (aşama, evre) kökünden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genellikle 'şok evresi' (shock phase) ile karıştırılır; ancak şok evresi stresörle ilk karşılaşmada görülen ani fizyolojik çöküş ve direnç kaybını temsil ederken, şok karşıtı evre bu duruma karşı geliştirilen aktif ve telafi edici direnç mobilizasyonudur.