Yatkınlık Yaratan Neden
Predisposing Cause
Tanım
Mental ya da fiziksel bir bozukluğun ortaya çıkma olasılığını artıran ancak doğrudan tetikleyici olmayan zemin hazırlayıcı faktör.
Örnek Vaka / Uygulama
Majör depresif bozukluk tanısı alan bir bireyin ailesinde yoğun duygudurum bozukluğu öyküsünün bulunması (genetik yatkınlık) ve çocukluk döneminde kronik ihmale maruz kalması yatkınlık yaratan nedenlerdir; ancak iş kaybı (tetikleyici neden) yaşanana kadar klinik tablo aktive olmamıştır.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve psikopatoloji bağlamında yatkınlık yaratan nedenler, bireyin biyopsikososyal vulnerabilitesini (kırılganlığını) oluşturan temel yapı taşlarıdır. Bu faktörler tek başlarına bir patolojiyi başlatmak için yeterli değildir; ancak çevresel stres faktörleri veya tetikleyici olaylarla (precipitating cause) bir araya geldiğinde bozukluğun fenotipik dışavurumuna zemin hazırlar. Genetik yük, erken çocukluk travmaları, nörobiyolojik anomaliler ve kronik çevresel dezavantajlar bu kategoride değerlendirilir. Diatez-stres modeli (diathesis-stress model) bu kavramın klinik pratikteki en somut teorik çerçevesini sunar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Tetikleyici neden (precipitating cause) ile sıklıkla karıştırılır; yatkınlık yaratan neden uzun vadeli kırılganlık yaratırken, tetikleyici neden bozukluğu anında başlatan son olaydır.
Keşfetmeye Devam Edin
Diatez-stres Modeli
Diatez-stres Modeli
Diathesis–stress Model
Ruhsal ve bedensel bozuklukların, genetik veya biyolojik bir yatkınlığın (diatez) tetikleyici ve kolaylaştırıcı yaşam olaylarıyla (stres) etkileşime girmesi sonucu ortaya çıktığını savunan psikolojik teoridir.
İncele
Tetikleyici Neden
Tetikleyici Neden
Precipitating Cause / Triggering Cause
🔹 1. (precipitating cause): Gizil haldeki bir durumu veya patolojiyi akut ve tezahür eden bir bozukluğa dönüştüren anlık, genellikle stresli veya travmatik deneyim. 🔹 2. (triggering cause): Bir davranışsal veya psikolojik problemin ani başlangıcını başlatan dışsal veya içsel uyarıcı ya da olgu.
İncele