Gerçekleşme Modeli
Fulfillment Model
Tanım
Bireyin temel davranış motivasyonunun, doğuştan gelen potansiyelini gerçekleştirme ve kendini tamamlama dürtüsü olduğunu savunan kişilik kuramı.
Örnek Vaka / Uygulama
Yıllardır ailesinin baskısıyla kurumsal bir hukuk firmasında çalışan ancak içten içe plastik sanatlara karşı yoğun bir tutku besleyen bir danışanın, tükenmişlik sendromu ve kronik anksiyete ile terapiye başvurması. Terapide semptomları bastırmak yerine, danışanın öz-gerçekleştirme kapasitesinin engellendiği fark edilir ve kişinin kendi içsel potansiyeline uygun yaşam yönelimi seçmesiyle psikolojik semptomların gerilemesi.
Derin Analiz
Gerçekleşme modeli, psikanalitik ve davranışçı ekollerin determinist, eksiklik odaklı motivasyon anlayışına bir tepki olarak doğmuştur. Salvatore R. Maddi tarafından kavramsallaştırılan bu yaklaşım; Abraham Maslow’un hiyerarşik ihtiyaçlar kuramını ve Carl Rogers’ın danışan merkezli terapisini merkeze alır. Model, insan organizmasının içsel bir büyüme yönelimine (actualizing tendency) sahip olduğunu öne sürer. Patoloji veya uyumsuzluk, bu potansiyelin çevresel engeller, koşullu kabul veya toplumsal baskılar nedeniyle köreltilmesi veya bloke edilmesi sonucu ortaya çıkar. Nörobiyolojik veya mekanistik düzeyde katı bir indirgemeciliğe gitmez; bunun yerine fenomenolojik deneyimi, öz-farkındalığı ve anlam arayışını merkeze alan bütüncül bir bilişsel-kişilik çerçevesi sunar.
Etimoloji
İngilizce 'fulfillment' (tamamlama, doyuma ulaştırma, yerine getirme) ve 'model' (örnek, taslak) kelimelerinin birleşiminden oluşur; köken olarak Eski İngilizceye ve Latince 'modus' (ölçü, biçim) sözcüğüne dayanır.
Karıştırmayın
Eksiklik modeli (deficit model) ile sıkça karıştırılır. Eksiklik modeli davranışı açlık, korku veya dürtü azalması gibi içsel eksiklikleri giderme yönünde açıklarken; gerçekleşme modeli eksikliklerden bağımsız olarak büyüme, gelişme ve potansiyeli aşma güdüsünü baz alır.