Hayvan Kaçma Davranışı
Animal Escape Behavior
Tanım
İnsan dışı canlıların ağrı, tat alımını bozan yiyecekler, avcılar veya aynı türün tehditkar bireyleri gibi itici (aversif) uyaranlardan uzaklaşma girişimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir kemirgenin, ayak tabanına verilen hafif elektrik şokundan kaçmak için kafesin diğer tarafındaki güvenli bölgeye zıplaması klasik bir kaçma davranışı (escape behavior) örneğidir.
Derin Analiz
Hayvan kaçma davranışı, evrimsel biyoloji ve hayvan psikolojisinin temel hayatta kalma mekanizmalarından biridir. Organizmanın tehdit veya zarar verici çevresel faktörlerle karşılaştığı an, sempatik sinir sistemi ve HPA (hipotalamus-hipofiz-adrenal) aksı devreye girer. Bu süreç, fizyolojik olarak 'kaç ya da savaş' tepkisinin kaçış bileşenini temsil eder. Nörobiyolojik düzeyde amigdala ve periakueduktal gri madde (PAG) arasındaki devreler, aversive uyaranın algılanması ile motor kaçış tepkisinin tetiklenmesinde kritik rol oynamaktadır. Öğrenilmiş çaresizlik veya sönme paradigmalarında da bu davranış biçiminin deneysel manipülasyonları sıkça kullanılır.
Etimoloji
İngilizce 'animal' (Latince 'anima': nefis, ruh, can) + 'escape' (Eski Fransızca 'caper': kaçmak, yakalanmamak) + 'behavior' (Orta İngilizce 'bhavour': davranmak, hareket etmek)
Karıştırmayın
Kaçınma davranışı (avoidance behavior) ile sıklıkla karıştırılır. Kaçınma davranışında hayvan itici uyaranla henüz karşılaşmadan, yaklaşmakta olan tehlikenin işaretçisiyle (konditok uyaran) uzaklaşır; kaçma davranışında ise itici uyaran halihazırda mevcuttur ve canlı doğrudan bu uyaranı sonlandırmak için hareket eder.