İkili Bilinç
Double Consciousness
Tanım
Aynı bireyin zihninde iki farklı ve ilişkisiz zihinsel durumun eş zamanlı olarak var olması ya da ezilen grupların kendilerini hem kendi içsel deneyimleriyle hem de baskın toplumun gözünden algılama hali.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte, dissosiyatif süreçler yaşayan bir danışanın, birbiriyle iletişim kurmayan iki farklı benlik durumunun hafıza ve duygu dünyasını nöbetleşe yönetmesi ikili bilincin klinik görünümüdür. Sosyopsikolojik düzeyde ise, akademik bir ortama giren azınlık mensubu bir bireyin, mesleki yeterliliğine odaklanmak yerine sürekli 'beyaz çoğunluğun kendisini nasıl algıladığını' zihninin arka planında izlemesi bu kavramla açıklanır.
Derin Analiz
Terim, hem klinik psikopatoloji hem de sosyokültürel psikoloji ekseninde iki farklı anlama sahiptir. Klinik bağlamda, dissosiyatif kimlik bozukluğu gibi tablolarda aynı kişide iki bağımsız bilinç akışının koeksistansını ifade eder. Sosyopsikolojik ve feminist/kritik teoride ise W.E.B. Du Bois tarafından formüle edildiği şekliyle, dezavantajlı veya azınlık grupların (tarihsel olarak Afro-Amerikalıların), kendi kimliklerini yaşarken aynı zamanda dominant çoğunluğun onlara atfettiği ötekileştirici bakış açısını da zihinsel olarak sürekli hesaba katma zorunluluğunu tanımlar. Bu durum, sürekli bir içsel bölünme, kimlik çatışması ve bilişsel yük yaratır.
Etimoloji
İngilizce 'double' (ikili, kat kat) ve Latince 'conscientia' (bilinç, ortak bilgi, farkındalık) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Bölünme (Splitting) savunma mekanizması ve dissosiyatif amnezi ile karıştırılır. Bölünme nesnelerin ya da benliğin tamamen iyi/kötü olarak kutuplaşmasıyken, ikili bilinç iki farklı bilinç durumunun ya da dışsal bakışın eş zamanlı içselleştirilmesidir.