Olasılık Yönetimi
Contingency Management
Tanım
İstenen davranışın her sergilendiğinde bir pekiştireç veya ödülle desteklendiği, özellikle madde bağımlılığı tedavisinde kullanılan yapılandırılmış bir davranış terapisi tekniğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Alkol bağımlılığı tedavisinde klinik programına katılan bir danışan, haftalık düzenli toksikoloji taramalarında temiz sonuç (alkol kullanımının olmadığını gösteren test) ibraz ettiğinde, dijital bir çekiliş hakkı veya sinema bileti gibi önceden belirlenmiş somut bir ödüle hak kazanır; testin pozitif çıkması durumunda ise ödül süreci sıfırlanır.
Derin Analiz
Olasılık yönetimi, edimsel koşullama ilkelerine dayanan ve Skinnerci paradigma tarafından şekillendirilen ampirik temelli bir müdahaledir. Temel mekanizması, pekiştirme tarifelerinin (özellikle sürekli pekiştirme) sistematik olarak uygulanarak hedef davranışın olasılığını artırmasına dayanır. Klinik pratikte, bireylerin idrar testlerinde madde kullanımına rastlanmaması gibi somut ve ölçülebilir davranışları karşılığında kupon, ayrıcalık veya maddi değeri olan ödüller kazanmasını sağlar. Nörobiyolojik düzeyde, bu yaklaşım ödül sistemindeki dopaminerjik yolların yeniden yapılandırılmasına ve anlık haz dürtüsünün geciktirilmiş ödül mekanizmalarıyla dengelenmesine aracı olur. Terapötik etkinlik açısından, özellikle madde kullanım bozukluklarında tedaviye uyumu artırmada en yüksek etki büyüklüğüne sahip psiko-sosyal müdahalelerden biridir.
Etimoloji
Latince 'contingere' (meydana gelmek, dokunmak, bağlı olmak) fiilinden türetilen 'contingency' (durumsallık/olasılık) ile İngilizce 'management' (yönetim, idare) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Bilişsel Yeniden Yapılandırma ile karıştırılabilir; ancak olasılık yönetimi bilişsel içeriklerle değil, doğrudan gözlenebilir davranışlar ve dışsal pekiştireçlerle ilgilenir. Klasik sönmeden farklı olarak yok etmeye değil, alternatif adaptif davranışları güçlendirmeye odaklanır.