Oran Bağımlılığı
Rate Dependency
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında, bir güvercinin tuş gagalama davranışı değişken aralıklı (variable interval) bir tarifeyle dakikada ortalama 5 kez (düşük oran) veya sabit oranlı (fixed ratio) bir tarifeyle dakikada 120 kez (yüksek oran) pekiştirilmektedir. Denek hayvanına orta dozda bir uyarıcı ilaç (örneğin d-amfetamin) verildiğinde, dakikada 5 kez gagalayan güvercinin yanıt oranının belirgin şekilde arttığı (hızlandığı), dakikada 120 kez gagalayan güvercinin ise yanıt oranının ya aynı kaldığı ya da düştüğü gözlemlenir. Bu durum, aynı ilacın aynı dozunun, bazal davranış hızına bağlı olarak tamamen zıt fenotipik çıktılar üretebileceğinin somut kanıtıdır.
Derin Analiz
Oran bağımlılığı, özellikle edimsel koşullama (operant conditioning) paradigmalarında, farmakolojik ajanların nörodavranışsal çıktılarını incelerken dikkate alınması gereken temel bir parametredir. Temel mekanik prensip, düşük bazal frekansta gerçekleşen davranışların (örneğin seyrek pekiştirilen pekiştireç tarifeleri) genellikle farmakolojik olarak artırılmasına karşın, yüksek frekanslı veya baskın davranışların (sıkı pekiştirme tarifeleri) ya çok az etkilenmesi ya da belirgin şekilde baskılanması yönündeki tersine çevrilemez matematiksel ve ampirik eğilimdir. Bu fenomen, farmakodinamik etkilerin beyin reseptörlerindeki basit bir sayısal doluluk oranından ibaret olmadığını, organizmanın o anki davranışsal repertuarının kinetik profiliyle (baseline rate) doğrudan etkileşime girdiğini gösterir. Davranışsal ekonomi ve kantitatif psikofarmakoloji modellerinde, farmakolojik manipülasyonların nöral ağlardaki seçici aktivasyon veya inhibisyon süreçlerini çözmek için kritik bir kontrol değişkeni olarak işlev görür.
Etimoloji
İngilizce 'rate' (Oran, hız, miktar; Latince 'rata' [belirlenmiş miktar/değer]) ve 'dependency' (Bağımlılık, tabi olma; Latince 'dependere' [asılı durmak, dayanmak]) kelimelerinin birleşiminden oluşan bileşik bir davranışsal farmakoloji terimidir.
Karıştırmayın
Tolerans ve sensitizasyon kavramlarıyla sıkça karıştırılır. Tolerans, tekrarlanan ilaç maruziyeti sonucunda aynı etkiyi elde etmek için daha yüksek doza ihtiyaç duyulması veya aynı dozun etkisinin azalmasıdır; oran bağımlılığı ise tek bir dozun etkisinin organizmanın o anki davranışsal temposuna göre şekillendiği anlık bir fonksiyondur.
Keşfetmeye Devam Edin
Davranışsal Farmakoloji
Davranışsal Farmakoloji
Behavioral Pharmacology
İlaçların fizyolojik ve davranışsal mekanizmalarını, ilaçların davranış üzerindeki etkilerini ve davranışsal faktörlerin ilaç etki mekanizmalarına katkısını inceleyen bilim dalıdır.
İncele
Edimsel Koşullama
Edimsel Koşullama
Operant Conditioning
Bir davranışın ardından gelen sonuçların (ödül veya ceza), o davranışın ileride tekrarlanma olasılığını artırması veya azaltması sürecidir.
İncele