Sabit Zamanlı Tarife
Fixed-time Schedule (FT Schedule)
Tanım
Organizmanın gösterdiği davranıştan bağımsız olarak, pekiştireçlerin önceden belirlenmiş sabit zaman aralıklarında sunulduğu bir edimsel koşullanma tarifesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir güvercinin bulunduğu deney kutusunda, yem (pekiştireç) her 30 saniyede bir, kuşun gagalama davranışından tamamen bağımsız olarak sepete düşmektedir. Kuş bu 30 saniyelik aralıkta ister kendi etrafında dönsün ister hareketsiz dursun, süre bittiğinde yem gelecektir. Sürenin sonuna doğru kuşun etrafında dönme davranışı sergilemesi, bu rastlantısal zamanlamanın batıl bir davranış kalıbı yarattığının somut göstergesidir.
Derin Analiz
Edimsel koşullanma süreçlerinde Sabit Zamanlı Tarife (FT), zaman temelli bir pekiştirme mekanizmasıdır. Klasik aralıklı tarifelerden (FI) temel farkı, pekiştirmenin sunumu için herhangi bir tepkinin (davranışın) şart koşulmamasıdır. Ödül, organizma ister tepkide bulunsun ister bulunmasın, kronometrik olarak belirlenen süre dolduğunda otomatik olarak verilir. Bu durum, Skinner'ın süperstitöz (batıl inanç) davranış deneylerinde gözlemlenen dinamikleri tetikler; çünkü organizma, zamanın dolmasından hemen önce hangi davranışı sergilediyse o hareketi pekiştirme ile ilişkilendirme eğilimi gösterir. Klinik ve deneysel bağlamda, bu tarife sönmeye karşı direnç oluşturmada ve edimsel tepki hızını manipüle etmede kritik bir metodolojik araçtır.
Etimoloji
İngilizce 'fixed' (sabit, belirlenmiş) ve 'time' (zaman) sözcüklerinin, davranışçı psikoloji terminolojisindeki 'schedule' (pekiştirme tarifesi) kavramıyla birleşmesinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Sabit Oranlı Tarife (Fixed-Ratio) ve Sabit Aralık Tarife (Fixed-Interval) ile sıklıkla karıştırılır. Sabit aralıklı tarifede ödülün gelebilmesi için organizmanın mutlaka bir tepki (örneğin mandala basma) vermesi gerekirken, sabit zamanlı tarifede (FT) tepki ön koşulu yoktur, zamanın geçmesi yeterlidir.