Susto
Chibih
Tanım
Latin Amerika kültürüne özgü, genellikle korkutucu veya travmatik bir olay sonrasında ortaya çıkan somatik ve psikolojik belirtilerle karakterize kültüre özgü bir sendromdur.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik değerlendirme için başvuran 34 yaşındaki Hispanic kökenli bir kadın hasta, şiddetli bir araba kazası geçirdikten sonra sürekli halsizlik, gece terlemeleri, aniden irkilme ve 'ruhunun bedeninden koptuğu' hissiyle klinik birime getirilir. Batı kriterlerine göre somatizasyon ve anksiyete tanısı konulabilecek bu tablo, hastanın kültürel bağlamında susto olarak anlam kazanır ve tedavi yaklaşımı kültürel hassasiyetler gözetilerek planlanır.
Derin Analiz
Susto (veya literatürdeki varyasyonuyla chibih), bireyin ruhunun bedeni terk ettiğine inanılan, yoğun kaygı, iştahsızlık, uykusuzluk, apati ve somatik ağrılarla kendini gösteren kültüre özgü bir psikopatolojik durumdur. Batı nosolojisinde doğrudan karşılığı olmamakla birlikte, klinik prezentasyon açısından travma sonrası stres tepkileri, somatizasyon bozuklukları ve majör depresif epizodlarla örtüşen yönleri bulunmaktadır. Nörobiyolojik düzeyde, kronik hiperarouzal (aşırı uyarılmışlık) durumu, otonom sinir sisteminin sempatik dalının aşırı aktivasyonu ve HPA aksının (Hipotalamus-Pitüiter-Adrenal aks) sürekli alarm halinde kalmasıyla ilişkilendirilebilir. DSM-5 kültürle ilişkili yapı taşları içinde yer alan bu sendrom, bireyin kültürel inanç sistemlerinin semptom oluşumu ve dışavurumu üzerindeki doğrudan etkisini net bir şekilde ortaya koyar.
Etimoloji
İspanyolca kökenli 'susto' kelimesinden türetilmiş olup 'korku', 'ürküntü' anlamına gelir; kültürel bağlamda ruhsal travma veya şok deneyimini ifade eder.
Karıştırmayın
Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ile benzer tetikleyicileri paylaşır ancak susto, spesifik bir kültürel etiyolojiye ve inanç sistemine dayanan somatik dışavurumlara odaklanır.