Temas Duyarsızlaştırması
Contact Desensitization
Tanım
Sistematik duyarsızlaştırma yönteminin, gevşeme eğitimi yerine katılımcı modelleme ile uygulanan ve kaygı bozukluklarının tedavisinde kullanılan bir varyasyonudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Yılan fobisi olan bir danışanla çalışırken, terapist önce akvaryumdaki yılanın yanına oturur, ardından ona dokunur ve danışan izlerken yılanı eline alır. Danışan, terapistin rehberliği ve fiziksel desteğiyle aynı adımları sırasıyla ve güven içinde gerçekleştirir.
Derin Analiz
Temas duyarsızlaştırması, davranışçı terapilerde danışanın korkulan uyaranla kademeli olarak yüzleşmesini sağlayan güçlü bir klinik müdahaledir. Geleneksel sistematik duyarsızlaştırmada kullanılan somatik gevşeme tekniklerinin yerini, terapistin doğrudan model olması ve eşlik etmesi alır. Süreç, kaygı hiyerarşisinin en zayıf basamağından başlar; terapist korku uyandıran davranışı sergiler, ardından danışanın aynı davranışı fiziksel rehberlikle gerçekleştirmesini sağlar. Bu yöntem, Bandura'nın gözlemsel öğrenme ilkeleri ile klasik koşullanmanın sönme mekanizmalarını harmanlar. Terapistin güvenli bir model oluşturması, danışanın öz-yeterlilik algısını (self-efficacy) artırarak kaçınma davranışlarını kırar ve nöral düzeyde korku devresinin (özellikle amigdala yanıtının) yeniden yapılandırılmasına olanak tanır.
Etimoloji
İngilizce 'contact' (Latince 'contactus': dokunma, temas) ve 'desensitization' (Fransızca 'désensibilisation': duyarsızlaştırma, hassasiyeti azaltma) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Sistematik duyarsızlaştırma ile sıklıkla karıştırılır; temel fark, sistematik duyarsızlaştırmada gevşeme egzersizleri ve imajinasyon kullanılırken, temas duyarsızlaştırmasında canlı modelleme ve doğrudan fiziksel etkileşimin esastır olmasıdır.