Uçucu İntoksikasyonu
İnhalant İntoxication
Tanım
Uçucu kimyasal maddelerin solunmasını takiben ortaya çıkan, geri dönüşümlü, merkezi sinir sistemi depresyonu ve belirgin davranışsal-fizyolojik değişikliklerle karakterize klinik sendrom.
Örnek Vaka / Uygulama
Acil servise getirilen 17 yaşındaki bir erkek hasta, tiner koklama öyküsünü takiben konuşmada bozulma, ayakta duramama, ani öfke patlamaları ve çevredeki nesneleri algılamada güçlük çekme şikayetleriyle değerlendirilmiş; yapılan fizik muayenede bilateral nistagmus, belirgin tremor ve ataksi saptanmış olup bu bulgular uçucu intoksikasyonunun klasik akut seyrini doğrulamıştır.
Derin Analiz
Uçucu intoksikasyonu, DSM-5-TR sınıflandırmasında Madde ile Bağlantılı ve Bağımlılık Bozuklukları kapsamında yer alan akut bir tablodur. Solventler, yapıştırıcılar, tinerler ve aerosol propellantları gibi lipofilik maddelerin solunmasıyla, bu kimyasallar kan-beyin bariyerini hızla geçer. Nörobiyolojik düzeyde, özellikle GABAerjik ve glutamaterjik nörotransmisyonu modüle ederek merkezi sinir sisteminde ani bir depresyona neden olur. Klinik tablo, hafif öfori ve disinhibisyondan, ciddi koordinasyon kayıpları, nistagmus, dizartri, hatta yüksek dozlarda stupor ve komaya kadar uzanan geniş bir spektrum sergiler. Nörotoksik etkiler genellikle geçicidir ancak tekrarlayan maruziyetler kalıcı serebellar ve kortikal hasarlara zemin hazırlayabilir.
Etimoloji
Latince 'inhalare' (içine solumak, nefes çekmek) fiilinden türetilen inhalant ile Latince 'toxicum' (zehir) kökünden gelen ve vücudun toksik bir maddeye maruz kalışını belirten intoksikasyon kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Alkol intoksikasyonu ile sıklıkla karışır; ancak uçucu intoksikasyonunda kimyasal koku, ani başlayan nörolojik bulgular (nistagmus gibi) ve ergen popülasyonda yaygın olması ayırt edicidir. Madde yoksunluğu ile karıştırılmamalıdır; intoksikasyon aktif kullanım sonrası gelişen akut tablodur.