Zihniyet Kuramı
Mindset Theory
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
İstatistik sınavından düşük not alan iki üniversite öğrencisi düşünelim. Sabit zihniyete sahip olan öğrenci, 'Zaten istatistiğe kafam basmıyor, bu dersten asla geçemem' diyerek çabayı bırakır. Gelişim zihniyetine sahip olan öğrenci ise 'Demek ki çalışma stratejimi değiştirmem ve hocayla görüşmem gerekiyor' diyerek yeni bir bilişsel plan yapar ve performansını artırır.
Derin Analiz
Zihniyet kuramı, Carol Dweck'in öncülüğünde bilişsel ve sosyal psikoloji ekseninde geliştirilmiş, bireyin öz-yeterlik algısını ve performans yönelimini kökten şekillendiren bir yapıdır. Kuram, temelde iki zıt örtük inanç sistemini (implicit theories of intelligence) merkeze alır: Sabit zekâ/yetenek zihniyeti (fixed mindset) ve gelişime açık zihniyet (growth mindset). Sabit zihniyete sahip bireyler, yetenekleri doğuştan gelen ve sabit kapasiteler olarak görürken; gelişim zihniyetine sahip bireyler, nörobiyolojik plastisiteye benzer bir mantıkla, yeteneklerin emek, strateji ve dönütler yoluyla geliştirilebileceğine inanırlar. Nörobiyolojik düzeyde bu inançlar, bireyin hata veya zorluk (setback) karşısında anterior singulat korteks (ACC) ve prefrontal korteks aktivasyonunu doğrudan etkiler. Gelişim zihniyetine sahip bireyler hataları birer öğrenme fırsatı (nöral bağ kurma süreci) olarak kodlarken, sabit zihniyetli bireyler hataları tehdit olarak algılayıp kaçınma davranışına yönelirler.
Etimoloji
İngilizce 'mind' (zihin, akıl, düşünce) ve 'set' (yerleşmiş durum, konumlandırma) kelimelerinin birleşiminden oluşan 'mindset' (zihniyet/bakış açısı) kavramı ile Yunanca 'theoria' (bakış, gözlem, tümevarımsal sistem) kökenine dayanır.
Karıştırmayın
Öz-yeterlik (self-efficacy) kavramıyla sıkça karıştırılır; öz-yeterlik belirli bir görevi yerine getirme kapasitesine dair anlık inançken, zihniyet daha genel ve örtük bir meta-kognitif inanç sistemidir.