Amfetamin İntoksikasyon Deliryumu
Amphetamine İntoxication Delirium
Tanım
Yoğun amfetamin veya amfetamin benzeri maddelerin alımından kısa süre sonra gelişen; bilinç bozukluğu, dikkat eksikliği ve bilişsel işlevlerde ani bozulmayla karakterize geri dönüşümlü klinik sendrom.
Örnek Vaka / Uygulama
Acil servise getirilen 28 yaşındaki bir erkek hasta, nerede olduğunu bilmemekte, zamana ve mekana adapte olamamakta, etraftaki seslere odaklanmakta zorlanmakta ve kısa süre önce yüksek doz sentetik uyarıcı (amfetamin türevi) aldığını beyan etmektedir. Hastanın muayenesinde halüsinasyonlar, dağınık konuşma ve ajitasyon gözlenmiş; klinik değerlendirme sonucunda tablonun basit bir intoksikasyondan öte akut bir deliryum tablosu olduğu saptanmıştır.
Derin Analiz
DSM-5-TR kapsamında uyarıcı kaynaklı zihinsel bozukluklar kategorisinde değerlendirilen bu tablo, merkezi sinir sistemindeki aşırı dopaminerjik ve noradrenerjik aktivite artışından kaynaklanır. Semptomlar genellikle saatler veya günler içinde ani bir başlangıç gösterir. Kortikal ve subkortikal ağlardaki yaygın nörotransmitter dengesizliği, bireyin çevreye uyum sağlama yetisini, yönelimini ve bellek süreçlerini akut olarak sekteye uğratır. Nörobiyolojik düzeyde, sinaptik aralıkta biriken katekolaminler, normal prefrontal korteks işlevlerini bozarak tipik deliryum tablosunu (dalgalanan bilinç düzeyi, algı bozuklukları ve yönelim yitimi) tetikler.
Etimoloji
İngilizce 'amphetamine' (alfa-metilfenetilamin bileşiğinin kısaltması) ve Latince 'delirium' (delireare - raydan çıkmak, zihinsel sapma göstermek) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Basit amfetamin intoksikasyonu (bilişsel yıkım ve bilinç bulanıklığı olmaksızın coşku, taşikardi ve hipervijilans görülür), şizofreni (kronik seyirlidir ve akut toksik ajan öyküsü zorunlu değildir) ve diğer madde kullanımına bağlı deliryum tabloları.