Başa Çıkma Davranışı
Coping Behavior
Tanım
Stresli veya tehditkar durumlarla başa çıkmak için sergilenen, karakteristik ve sıklıkla otomatikleşmiş eylemler bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun bir iş temposu ve yaklaşan proje teslim tarihi nedeniyle akut stres yaşayan bir çalışanın, öğle arasında 20 dakikalık meditasyon yapması (adaptif/pozitif başa çıkma davranışı); aynı çalışanın baş ağrısı ve göğüs sıkışması gibi ciddi fiziksel belirtileri görmezden gelerek çalışmaya devam etmesi ve doktora gitmekten kaçınması (maladaptif/kaçınmacı başa çıkma davranışı).
Derin Analiz
Davranış bilimleri ve klinik psikolojide başa çıkma davranışı, bireyin içsel veya dışsal stres kaynaklarını yönetme, bunlara uyum sağlama ya da bunların yarattığı duygu ve fizyolojik uyarılmışlığı hafifletme çabalarını kapsar. Lazarus ve Folkman'ın işlemsel stres modeline göre bu süreç iki temel eksende incelenir: Problem odaklı başa çıkma (stres kaynağını doğrudan değiştirmeye yönelik) ve duygu odaklı başa çıkma (stres kaynağının yarattığı duygusal yükü azaltmaya yönelik). Nörobiyolojik düzeyde bu davranışlar, prefrontal korteksin üst düzey yürütücü işlevleri ile limbik sistemin (özellikle amigdala) tehdit algısı arasındaki dinamik etkileşimin bir ürünüdür. Otomatikleştiğinde amigdala öncelikli reaktif devreler devreye girerken, adaptif süreçler kortikal kontrol gerektirir. Maladaptif (uyum bozucu) formları, kaçınma ve inkar gibi savunma mekanizmalarıyla el ele giderek kronik stres patolojilerine zemin hazırlayabilir.
Etimoloji
İngilizce 'cope' (başa çıkmak, üstesinden gelmek; Latince 'colaphus' [yumruk darbesi] kökünden Eski Fransızca 'coper' fiiline evrilmiştir) ve 'behavior' (davranış) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Savunma mekanizmaları (defence mechanisms) ile sıklıkla karıştırılır; savunma mekanizmaları genellikle bilinç dışı işleyen ve gerçeği çarptırmaya dayalı ego savunmalarıyken, başa çıkma davranışı daha bilinçli, durumsal ve eylemsel stratejileri içerir.
Keşfetmeye Devam Edin
Başa Çıkma Mekanizması
Coping Mechanism
Stresli bir deneyim veya durum sırasında gerilimi ve kaygıyı azaltan her türlü bilinçli veya bilinçdışı uyum sağlama ya da adaptasyon süreci.
Bilişsel Esneklik
Cognitive Flexibility
Bireyin değişen çevresel koşullara, beklenmeyen durumlara ve yeni kural setlerine uyum sağlayabilmek amacıyla düşünce içeriklerini ve davranışsal tepkilerini akışkan bir şekilde değiştirebilme kapasitesidir.