Edimsel Paradigma
Operant Paradigm
Tanım
Bir davranış ile bu davranışın ardından gelen çevresel sonuç (pekiştireç veya ceza) arasındaki nedensel ve deneysel bağıklığı inceleyen temel davranışçı model.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikiyatri kliniğinde anksiyete bozukluğu tanısı izlenen bir danışanın, topluluk önünde konuşma yapmaktan kaçınması (edim) sonucunda yaşadığı yoğun rahatlama hissi (pekiştireç), bu kaçınma davranışının gelecekte tekrarlanma olasılığını artırır. Bu döngü edimsel paradigmanın klinik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Edimsel paradigma, B.F. Skinner'ın öncülük ettiği radikal davranışçılığın metodolojik omurgasını oluşturur. Klasik koşullanmadan farklı olarak, organizmanın pasif bir uyarıcı alıcısı olmadığı, çevresi üzerinde aktif bir şekilde etki ederek ('edimde bulunarak') sonuç ürettiği varsayımına dayanır. Paradirmanın merkezinde 'üçlü kural' (three-term contingency: ayırt edici uyarıcı, edimsel davranış ve sonuç) yer alır. Davranışın olasılığını belirleyen temel mekanizma, davranışın ardından gelen uyarıcının doğasıdır (ödüllendirme veya cezalandırma). Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, striatum ve mezolimbik dopaminerjik yolaklar üzerinden gerçekleşen ödül-beklenti döngüleriyle ve sinaptik plastisite mekanizmalarıyla açıklanır.
Etimoloji
Latince 'operari' (çalışmak, eylemde bulunmak) kökünden türetilen 'operant' sıfatı ile Yunanca 'paradeigma' (örnek, model, düzen) kelimesinin birleşimi.
Karıştırmayın
Keşfetmeye Devam Edin
Pekiştirme
Pekiştirme
Reinforcement
Edimsel koşullamada bir davranışın sıklığını veya ortaya çıkma olasılığını artıran bağımlı ilişki, süreç ve uygulama.
İncele