Filial Kaygı
Filial Anxiety
Tanım
Yetişkin çocukların, yaşlanan ebeveynlerine bakım verme sorumluluğunu üstlenme beklentisi veya ebeveyn-çocuk ilişkisinin dinamiklerinden kaynaklanan yoğun korku ve endişe durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
42 yaşında bir yazılım mühendisi olan Ahmet, 78 yaşındaki demans hastası babasının ilerleyen bakım ihtiyaçlarını tek başına üstlenme düşüncesiyle geceleri yoğun panik ataklar geçirmekte, iş toplantılarında odaklanma sorunları yaşamakta ve geleceğe yönelik felaket senaryoları kurmaktadır.
Derin Analiz
Filial kaygı, özellikle demografik olarak yaşlanan nüfuslarda ve kuşaklararası bakım dinamiklerinin değiştiği toplumlarda klinik önemi artan bir kronik stresör biçimidir. Bireyin kendi yaşam döngüsü, kariyeri ve psikolojik kaynakları ile yaşlı ebeveynin artan fiziksel ve bilişsel bağımlılığı arasında sıkışıp kalmasından doğan rol çatışmalarını tetikler. Nörobiyolojik düzeyde, hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) aksının kronik aktivasyonu ve prefrontal korteksin amigdala üzerindeki regülasyon kapasitesinin düşmesiyle karakterizedir. DSM-5 sınıflandırmasında doğrudan müstakil bir tanı kategorisi olmasa da, bakım veren tükenmişliği, yaygın anksiyete bozukluğu veya adaptasyon bozuklukları tablosunun merkezinde yer alabilir.
Etimoloji
Latince 'filialis' (oğul veya kız ile ilgili, evlada ait) ve 'anxietas' (daralma, boğulma hissi, huzursuzluk) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Bakım veren tükenmişliği (caregiver burnout) ile sıklıkla karıştırılır; ancak bakım veren tükenmişliği fiilen üstlenilen yükün yarattığı tükenişi ifade ederken, filial kaygı genellikle henüz tam anlamıyla başlamamış veya derinleşmekte olan sorumlulukların gelecekteki yüküne dair duyulan anticipatuar (öncül) korkudur.