GAS
GAS
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun iş temposu ve mobbing nedeniyle aylardır kronik baskı altında çalışan bir yöneticide, önce sürekli kaygı ve yüksek tansiyon (alarm/direnç), ardından sık hastalanma, kronik yatışmazlık ve tükenmişlik sendromu (tükenme evresi) gelişmesi GAS modelinin somut bir görünümüdür.
Derin Analiz
Hans Selye tarafından kavramsallaştırılan Genel Adaptasyon Sendromu (GAS), biyolojik stres yanıtının üç evresini tanımlar: Alarm reaksiyonu, direnç evresi ve tükenme evresi. Alarm evresinde sempatik sinir sistemi ve HPA (hipotalamus-hipofiz-adrenal) aksı devreye girerek 'savaş ya da kaç' tepkisini tetikler. Direnç evresinde vücut, stresörle başa çıkmak içinhomeostazisini korumaya çalışır ancak enerji rezervleri tükenmeye başlar. Uzun süreli maruziyette tükenme evresine geçilir; bu aşamada immün baskılanma, doku hasarı ve psikosomatik patolojiler ortaya çıkar. Klinik pratikte kronik stresin fizyolojik maliyetini açıklamakta temel bir modeldir.
Etimoloji
İngilizce 'General Adaptation Syndrome' (Genel Adaptasyon Sendromu) ifadesinin akronimidir; kökeni Latince 'generalis' (genel), 'adaptare' (uydurmak/uyum sağlamak) ve Yunanca 'syndromon' (bir araya gelen belirtiler) kelimelerine dayanır.
Karıştırmayın
Akut Stres Bozukluğu (ASD) ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ile karıştırılabilir; ancak GAS spesifik bir psikiyatrik bozukluk değil, tüm omurgalılarda görülen evrensel bir fizyolojik adaptasyon sürecidir.