Otoenükleasyon
Autoenucleation / Self-enucleation
Tanım
🔹 1. (autoenucleation):
Bir bireyin, genellikle ağır psikotik süreçler veya şiddetli sanrısal hezeyanlar eşliğinde, kendi vücudundan bir organı veya tümörü cerrahi müdahale olmaksızın kendi eliyle çıkarması eylemi.
🔹 2. (self-enucleation):
Bir bireyin kendi gözünü veya gözlerini fiziksel olarak orbital yuvasından kendi kendine çıkarmasıyla karakterize, son derece nadir ve ağır psikiyatrik acil durum.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (autoenucleation): Klinik pratikte, paranoid şizofreni tanısıyla takip edilen 34 yaşında bir erkek hasta, televizyondaki haber spikerinin kendisine 'günahkar gözlerini çıkararak dünyayı karanlığa gömmesini' emrettiği yönündeki katı işitsel halüsinasyonlarının etkisiyle, sağ göz küresini kendi parmaklarıyla orbita boşluğundan çıkarmıştır. Acil servise getirildiğinde hastanın analjeziye dirençli bir sükûnet içinde olduğu ve göz kaybını rasyonelize etmeye çalışarak 'artık gerçekleri gördüğünü' ifade ettiği gözlemlenmiştir. 🔹 2. (self-enucleation): 32 yaşında paranoid şizofreni tanısı olan ve son üç aydır tedavisini reddeden bir erkek hasta, 'gözlerinin dünyaya günah yaydığı' yönündeki işitsel sanrıların ve emir verici halüsinasyonların etkisiyle acil servise iki gözü de ev koşullarında çıkarılmış halde başvurmuştur.
Derin Analiz
🔹 1. (autoenucleation):
Otoenükleasyon, sıklıkla göz küresinin (bulbus oculi) hasta tarafından kendiliğinden çıkarılması vakalarıyla literatürde yer bulan, nadir fakat yıkıcı bir öz-kıyım (self-mutilation) formudur. Klinik psikiyatri ve nöropsikiyatri düzleminde bu davranış, primer olarak şizofreni gibi psikotik bozuklukların, ağır bipolar mani ataklarının veya organik beyin sendromlarının seyrinde görülür. Temelinde yatan mekanizma, genellikle dinsel, persecutuar (takip edilme) veya nihilistik sanrıların (örneğin Cotard sendromu) doğurduğu yoğun emirlere dayalı işitsel halüsinasyonlar ya da 'günahlardan arınma' dürtüsüdür. Nörobiyolojik açıdan, frontal korteksin yürütücü işlevlerindeki ve gerçeklik test etme mekanizmalarındaki ağır ketleme kusurları, ağrı modülasyonunu ve somatosensoriyel entegrasyonu domine eden dopaminerjik hiperaktivite ile birleşerek bu ekstrem oto-agresif davranışın ortaya çıkmasına zemin hazırlar.
🔹 2. (self-enucleation):
Otoenükleasyon, genellikle akut psikotik epizodlar, paranoid şizofreni, ağır major depresyonun psikotik özellikleri veya organik beyin sendromları ile seyreden tablolarda görülen ekstrem bir kendini yaralama davranışıdır. Klinik literatürde sıklıkla 'Oedipus kompleksi' ve İncil'deki günah çıkarma metaforları (Matta 5:29: 'Eğer sağ gözün senin günah işlemene neden olursa, onu çıkar at') ile ilişkilendirilen dini, sanrısal veya katatonik motivasyonlar barındırır. Nörobiyolojik düzeyde, orbitofrontal korteks ve amigdala arasındaki işlevsel bozulmaların, kişinin dürtü kontrolünü tamamen yitirmesine ve beden bütünlüğü algısının (somatognozi) bütünüyle parçalanmasına zemin hazırladığı bilinmektedir. DSM-5 kapsamında, birincil psikotik bozuklukların veya madde kullanımının neden olduğu psikotik tabloların bir belirtisi olarak değerlendirilir.
Etimoloji
🔹 1. (autoenucleation):
Yunanca 'autos' (kendi) + Latince 'enucleare' (çekirdeğini çıkarmak, soyuyp temizlemek, 'ex-' [dışarı] + 'nucleus' [ceviz içi/çekirdek]) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (self-enucleation):
Yunanca 'autos' (kendi) sözcüğü ile Latince 'ex-' (dışarı) ve 'oculus' (göz) köklerinden türetilen 'enucleare' (çekirdeğini çıkarmak, gözü yuvasından ayırmak) fiilinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
🔹 1. (autoenucleation):
Somatik tip sanrılar ve genel non-suicidal self-injury (NSSI - intihar amacı gütmeyen kendine zarar verme) davranışları. Farkı; NSSI genellikle regülasyon veya rahatlama amacı güderken, otoenükleasyon akut psikotik realite kaybı ve sanrısal zorlantı sonucu gerçekleşen ve anatomik bütünlüğü kalıcı olarak bozan ağır bir mutilasyondur.
🔹 2. (self-enucleation):
Münchausen sendromu (yapay bozukluk) ile karıştırılabilir; ancak münchausen hastaları tıbbi ilgi görmek için sahte semptomlar üretirken, otoenükleasyon vakaları derin psikotik sanrılar veya katatonik dürtüler sonucu gerçekleştirilen gerçek ve ağır bir öz-yıkım eylemidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Psikoz
Psikoz
Psychosis
Gerçeklik testinin ciddi düzeyde bozulduğu; algı, biliş ve duygu alanlarında köklü sapmalarla karakterize majör zihinsel durum.
İncele
Cotard Sendromu
Cotard Sendromu
Cotard’s Syndrome / Délire De Négation
🔹 1. (Cotard’s syndrome): Şiddetli depresyon ve yoğun nihilistik sanrılarla karakterize, bireyin öldüğünü, organlarının veya tüm gerçekliğin var olmadığını iddia ettiği psikotik bir durumdur. 🔹 2. (délire de négation): Hastanın kendi bedeninin, organlarının veya ruhunun var olmadığını, hatta öldüğünü ya da çürüdüğünü iddia ettiği, nadir görülen ağır bir nihilistik sanrı bozukluğudur.
İncele
Sanrı
Sanrı
Delusion
Kişinin kültürünün veya alt kültürünün ortak inanç sistemiyle bağdaşmayan, aksine somut ve rasyonel kanıtlar bulunmasına rağmen sarsılmaz bir inançla sürdürülen sabit yanlış inanıştır.
İncele
Şizofreni
Şizofreni
Schizophrenia
Düşünce, duygu ve davranış alanlarında belirgin disintegrasyon, gerçeği değerlendirme yetisinde kayıp ve işlevsellik düşüşüyle karakterize kronik psikotik bozukluk.
İncele