Pekiştirme Duyarlılığı Teorisi
RST
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik değerlendirme sırasında, aşırı yüksek BAS aktivitesine sahip bir danışan anlık ödüllerin peşinden gitme, tehlikeleri göz ardı etme ve dürtüsel kararlar alma eğilimi gösterirken; baskın BIS aktivitesine sahip bir danışan sürekli bir felaketleştirme senaryosu üretme, karar verme süreçlerinde felç olma (analiz paralizi) ve sosyal ortamlardan kaçınma örüntüleri sergiler.
Derin Analiz
Jeffrey Alan Gray tarafından temelleri atılan ve Nigel Corr tarafından güncellenen Pekiştirme Duyarlılığı Teorisi (RST), kişilik ve duygulanımın biyopsikolojik temellerini inceler. Teori temel olarak üç ana sistemi barındırır: Davranışsal Yaklaşım Sistemi (BAS - Behavioral Approach System), Savaş-Kaç-Donma Sistemi (FFRSI - Fight-Flight-Freeze System) ve Davranışsal İ inhibisyon Sistemi (BIS - Behavioral Inhibition System). BAS, iştah açıcı uyarıcılara ve ödüllere karşı duyarlılığı yönetirken dopaminerjik yollarla ilişkilendirilir. FFRSI, acil tehlikelere karşı anlık savunma tepkilerini düzenler. BIS ise hedef çelişkisi (yaklaşma-kaçınma çatışması) durumunda devreye girerek anksiyete, risk değerlendirmesi ve ketleme işlevlerini yerine getirir. Bilişsel ve nöropsikolojik düzeyde, bu sistemlerin bireysel varyasyonları anksiyete bozuklukları, dürtüsellik ve depresyon gibi klinik tabloların gelişiminde kritik birer duyarlılaştırıcı faktör olarak rol oynar.
Etimoloji
İngilizce 'Reinforcement' (pekiştirme; Latince *re-* [tekrar] + *fortis* [güçlü]), 'Sensitivity' (duyarlılık; Latince *sentire* [hissetmek]) ve 'Theory' (teori; Grekçe *theoria* [gözlem/inceleme]) kelimelerinin kısaltmasıdır.
Karıştırmayın
Beş Faktör Kişilik Kuramı (Big Five) ile sıklıkla karıştırılır; Big Five fenotipik (gözlemlenebilir davranışsal betimleme) bir sınıflandırma sunarken, RST bu özelliklerin altındaki nörobiyolojik mekanizmaları ve motivasyonel işlemleme yollarını hedefler.
Keşfetmeye Devam Edin
Davranışsal Yaklaşım Sistemi
Davranışsal Yaklaşım Sistemi
Behavioral Approach System (BAS)
Pekiştirme duyarlılığı teorisinde iştahsal motivasyonu kontrol ettiği ve bireyi ödül sinyallerine doğru harekete geçirdiği varsörülen fizyolojik mekanizma.
İncele
Davranışsal İnhibisyon Sistemi
Davranışsal İnhibisyon Sistemi
Behavioral İnhibition System (BIS)
Pekiştirme duyarlılığı kuramında ceza, cezasız kalma ve yenilik sinyallerine yanıt vererek olumsuz sonuç doğurabilecek davranışları ve hedefe yönelik hareketleri durdıran nörobiyolojik mekanizma.
İncele