Amfetamin Yoksunluğu
Amphetamine Withdrawal
Tanım
Uzun süreli ve yüksek doz amfetamin veya benzeri maddelerin kullanımının ani olarak kesilmesi veya azaltılması sonrasında ortaya çıkan, baskın olarak depresif duygu durum ve nöromotor yavaşlama ile karakterize klinik sendrom.
Örnek Vaka / Uygulama
Yıllardır yoğun şekilde amfetamin türevleri kullanan 28 yaşındaki bir birey, maddeyi tamamen bıraktıktan sonraki ilk 24-48 saat içinde aşırı uyku hali (hipersomnia), yoğun kabuslar, derin bir çökkünlük ve hareketlerde belirgin bir ağırlık hissi ile kliniğe başvurmuştur. Yapılan psikiyatrik değerlendirmede, hastanın yaşadığı bu tablonun akut amfetamin yoksunluğu sendromu kriterlerini tam olarak karşıladığı görülmüştür.
Derin Analiz
Nörobiyolojik düzeyde bu sendrom, kronik uyarıcı kullanımının presinaptik dopamin depolarını tüketmesi ve postsinaptik dopamin reseptörlerinin duyarsızlaşması (down-regulation) sonucu gelişen hipodopaminerjik durum ile doğrudan ilişkilidir. Mesolimbik yolaktaki bu ani aktivite düşüşü, anhedoni, derin yorgunluk ve psikomotor retardasyonun temel mekanizmasını oluşturur. DSM-5 ve DSM-5-TR sınıflandırmalarında 'Uyarıcı Yoksunluğu' (stimulant withdrawal) üst başlığı altında ele alınır. Klinik tabirle 'çöküş' (crash) olarak bilinen aşama, yüksek doz binge (tııkınırcasına kullanım) dönemini takip eden akut yoksunluk evresidir ve intihar riskinin dikkatle değerlendirilmesini gerektirir.
Etimoloji
İngilizce 'amphetamine' (alpha-methyl-phenethylamine kimyasal bileşiğinin kısaltılmışı) ve Orta İngilizce kökenli 'withdrawal' (geri çekilme, bırakma) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Madde toleransı (vücudun aynı etki için daha yüksek doz gereksinimi) ve madde intoksikasyonu (aşırı alım sonucu görülen akut zehirlenme tablosu) ile sıklıkla karıştırılır; yoksunluk ise tam tersine maddenin azaltılması veya kesilmesiyle ortaya çıkan yoksunluk bulgularıdır.