Anal Kişilik
Anal Character
Tanım
Klasik psikanalitik kurama göre, psikoseksüel gelişimin anal dönemindeki saplanmalardan kaynaklanan; aşırı düzenlilik, inatçılık veya dağınıklık gibi özelliklerle karakterize bir kişilik örüntüsüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte, çalışma masasındaki kalemlerin boylarına ve açılarına göre milimetrik olarak sıralandığı, en ufak bir düzensizlikte yoğun kaygı yaşayan ve eşyalarını elden çıkarmakta (maddi veya manevi) aşırı zorlanan bir danışanın davranışları, klasik anal-retantif karakter yapısının klinik bir dışavurumu olarak incelenebilir.
Derin Analiz
Psikanalitik teoride anal dönem, çocuğun dışkı kontrolünü kazandığı ve sfinkter kasları üzerinde özerklik elde ettiği evreyi kapsar. Bu evrede yaşanan ebeveyn tutumlarındaki aşırı katılık veya aşırı hoşgörü, bireyin libidinal enerjisinin bu aşamada takılı kalmasına (fixation) yol açabilir. Dışkı tutma eğilimiyle şekillenen 'anal-retantif' kişilik; cimrilik, aşırı titizlik, inatçılık ve metodik düzen arayışı ile belirginleşirken, dışkı salıverme üzerine kurulan 'anal-ekspulsif' kişilik; yıkıcılık, dağınıklık, dürtüsellik ve otoriteye karşı agresif bir direnç sergiler. Günümüzde modern ampirik psikolojide doğrudan psikanalitik formülasyonlarıyla kabul görmese de, Beş Faktör Kişilik Kuramı'ndaki 'Sorumluluk' (Conscientiousness) alt boyutunun aşırı uçlardaki tezahürleriyle (obsesif-kompülsif yönelimler) metodolojik olarak ilişkilendirilmektedir.
Etimoloji
Latince 'anus' (halka, arkada yer alan) kökünden türetilmiş olup, psikanalitik literatürde psikoseksüel gelişimin ikinci evresi olan anal dönem ile ilişkilendirilen karakter yapısını tanımlamak için kullanılır.
Karıştırmayın
Obsesif-Kompülsif Kişilik Bozukluğu (OKKB) ile sıkça karıştırılır; OKKB klinik bir tanı kategorisiyken anal kişilik daha geniş bir psikanalitik yapı ve karakter eğilimidir. Ayrıca 'anal-agresif' terimi ile sıklıkla iç içe kullanılsa da, anal-retantif yapının katı ve kontrol odaklı doğasından ayrışır.