Deneysel Nevroz
Experimental Neurosis
Tanım
Hayvanlarda, ayırt edilmesi imkansıza yakın uyarıcılar arasındaki zorlayıcı koşullandırma görevleri veya zorunlu eylemlerin cezalandırılması sonucunda ortaya çıkan patolojik davranışsal ve fizyolojik bozukluk durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir kedinin, üzerine ışık tutulan bir düğmeye bastığında yiyecek alması, karanlıkta bastığında ise hafif bir elektrik şoku ile cezalandırılması sağlanır. Zamanla ışık şiddeti yavaş yavaş birbirine o kadar yakınlaştırılır ki kedi hangisinin ödül hangisinin ceza getireceğini ayırt edemez hale gelir. Bu belirsizlik karşısında kedi kafesini tırmalamaya başlar, sürekli miyavlar, hareketsizleşir veya tam bir apati (duygusuzluk/tepkisizlik) hali sergileyerek deneysel nevroz tablosu ortaya koyar.
Derin Analiz
Deneysel nevroz, klasik ve edimsel koşullandırma süreçlerinde bireyin (genellikle laboratuvar hayvanlarının) sinir sisteminin kapasitesini aşan zihinsel ve çevresel baskılara maruz kalmasıyla tetiklenir. Pavlov'un çember ve elips deneylerinde olduğu gibi, uyarıcılar arası ayrım yapma eşiğinin zorlanması, beyindeki uyarıma ve inhibisyon (baskılama) süreçleri arasındaki hassas dengenin bozulmasına yol açar. Bu durum, kortikal düzeyde bir çatışma yaratarak sinir sisteminin işlevsel çöküşünü tetikler. Klinik psikoloji ve davranış bilimi perspektifinden bakıldığında; ajitasyon, öfke patlamaları, regresif (gerileme) davranışlar, kaçınma tepkileri ve otonom sinir sistemi aşırı uyarılması (taşikardi, düzensiz solunum) gibi somatik belirtilerle kendini gösterir. Bu model, insanlardaki kronik stres, kaygı bozuklukları ve travmatik nevrotik süreçlerin anlaşılmasında temel bir hayvan modeli teşkil etmiştir.
Etimoloji
Latince 'experimentum' [deneme, tecrübe] ve Yunanca 'neuron' [sinir] kelimelerinin birleşimiyle, Ivan Pavlov'un fizyolojik ve davranışsal laboratuvar deneylerinde sinir sisteminin aşırı yüklenmesini tanımlamak üzere türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genel Anksiyete Bozukluğu (GAD) ile sıklıkla karıştırılır; GAD insanlara özgü bilişsel ve kronik bir endişe durumuyken, deneysel nevroz doğrudan laboratuvar koşullarında uyarıcı çatışmasıyla tetiklenen nörofizyolojik bir kırılmadır. Ayrıca fobi ile karıştırılır ancak fobi spesifik bir nesneye yöneliktir, deneysel nevroz ise sistemin genel bir tükenişini ifade eder.