Dezorganize Şizofreni
Disorganized Schizophrenia
Tanım
Konuşma, düşünce ve davranışlarda belirgin dağınıklık, parçalanmışlık, düzensiz duygu dışavurumu ve erken sinsi başlangıçla karakterize, güncel tanı kılavuzlarında alt tip olarak kaldırılmış klinik tablo.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmi dört yaşında erkek hasta, poliklinik görüşmesinde sorulara anlamsız, mantıksal bağdan yoksun ve çağrışım sıçramaları içeren kelime salatalarıyla yanıt vermektedir. Görüşme esnasında durduk yere yüksek sesle gülmekte, ağzını ve yüzünü garip şekillerde buruşturmakta, dışarıdan bakıldığında içinde bulunduğu sosyal gerçeklikle hiçbir bağı kalmamış gibi görünmektedir. Hastanın geçmiş öyküsünde lise yıllarından itibaren içe kapanma, akademik başarıda ani düşüş ve tuhaf hezeyanlar olmaksızın giden bir entelektüel çözülme olduğu saptanmıştır.
Derin Analiz
Tarihsel olarak hebeofreni adıyla bilinen bu klinik tablo, DSM-5 ve DSM-5-TR süreçlerinde şizofreni alt tiplerinin (paranoid, katatonik vb.) kaldırılmasıyla birlikte kategorik sınıflandırma dışı kalmıştır. Belirti profili; amaca yönelik davranışlarda tam bir bozulma, formel düşünce bozuklukları (inkoherans, teğetsel konuşma), uygunsuz veya künt affekt ile karakterizedir. Nörogelişimsel perspektifte, premorbid kişilik uyumunun zayıf olması, erken yaşta sinsi sinsi başlaması ve tedaviye dirençli seyriyle şizofreni spektrumunun en ağır tabakalarından birini temsil eder. Beyin bazal gangliyonları ve prefrontal korteks arasındaki dopaminerjik devrelerin bozulması, motor ve bilişsel düzeydeki bu fragmantasyonun temel nörobiyolojik zeminini hazırlar.
Etimoloji
Yunanca 'schizein' [yarılmak/bölünmek] + 'phren' [zihin/ruh] kelimelerinin birleşiminden türetilen şizofreni teriminin, Yunanca gençlik/taze anlamına gelen 'hebe' + akıl anlamına gelen 'phren' sözcüklerinden türetilen 'hebefreni' (ergenlik bunaması) tarihsel kökenine dayanır.
Karıştırmayın
Katatonik şizofreni (motor donukluk veya ajitasyon ön plandadır), Paranoid şizofreni (sistematize sanrılar ve işitsel hallüsinasyonlar baskındır, dezorganize belirtiler ikincildir) ve Bipolar bozukluk mani evresi (duygudurum dalgalanmaları ve taşkınlık episodiktir, kalıcı bilişsel parçalanma görülmez).