İpucu Maruz Bırakma
Cue Exposure
Tanım
Madde bağımlılığı tedavisinde, bireyin aşerme (craving) tetikleyen uyarıcılara kontrollü biçimde maruz bırakılarak bu uyarıcıların pekiştirici etkisinin sönümlenmesini hedefleyen bir davranış terapisi tekniğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Alkol kullanım bozukluğu tanısı alan bir danışanın, terapist eşliğinde boş bir bardak, buz sesleri ve en sevdiği pub ortamının fotoğraflarıyla dolu sanal gerçeklik simülasyonuna maruz bırakılması; bu süreçte fizyolojik uyarılma (kalp atış hızı artışı) ve aşerme hissi tepe noktaya ulaştığında, maddeye yönelmek yerine derin diyafram solunumu ve bilişsel yeniden yapılandırma tekniklerini uygulayarak anksiyeteyi yönetmeyi öğrenmesi.
Derin Analiz
Nörobiyolojik temelleri klasik koşullanma ve sönme (extinction) paradigmalarına dayanır. Bağımlılık döngüsünde çevresel ipuçları (şamandıra uyarıcılar), dopaminerjik yolakları tetikleyerek koşullu aşerme tepkisi üretir. Terapötik süreçte, madde olmaksızın bu ipuçlarına tekrar tekrar maruz kalan bireyin limbik sistemi, uyarıcı ile nörokimyasal ödül arasındaki bağın gücünü yitirir (sönme süreci). Ancak klinik uygulamada, kendiliğinden geri gelme (spontaneous recovery) ve yeniden inisiyasyon riskleri barındırdığından, bilişsel başa çıkma stratejileriyle kombine edilmesi başarı oranını belirgin şekilde artırır.
Etimoloji
İngilizce 'cue' (uyarıcı işaret, ipucu) ve 'exposure' (maruz kalma, maruz bırakma) kelimelerinin birleşiminden oluşan, davranışçı ekolün türettiği operasyonel bir terimdir.
Karıştırmayın
Maruz Bırakma Terapisi (Exposure Therapy - genellikle travma ve fobilerde anksiyeteyi azaltmak için kullanılırken, ipucu maruz bırakma spesifik olarak bağımlılıkta madde aşermesini hedef alır)
Keşfetmeye Devam Edin
Aşerme
Craving
Bireyin belirli bir maddeye, besine ya da uyarana karşı gösterdiği, direnç göstermesi son derece güç olan, yoğun ve zihni meşgul edici arzu hali.
Bağımlılık
Dependence
Bir nesnenin, değişkenin veya kişinin varlığını, işlevselliğini ya da kararlarını sürdürmek için başka bir unsura kaçınılmaz bir şekilde dayandığı durum.