Alkol Kaynaklı Psikotik Bozukluk
Alcohol-induced Psychotic Disorder
Tanım
Alkol kullanımının doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı olarak ortaya çıkan, halüsinasyon veya sanrılarla karakterize klinik tablo.
Örnek Vaka / Uygulama
Kırk yaşındaki erkek hasta, yoğun alkol alımını takiben evindeki pencerelerin dışından kendisini izleyen ve öldüreceklerini iddia eden sesler (işitsel halüsinasyonlar) duyduğu şikayetiyle acil psikiyatri kliniğine getirilir. Hastanın gerçeği değerlendirme yetisi bozulmuştur ancak yönelimi tamdır ve deliryuma özgü dalgalanan bilinç bulanıklığı saptanmaz. Alkolün kesilmesi ve destekleyici antipsikotik tedavinin ardından belirtilerin birkaç gün içinde gerilemesi, tablonun birincil psikoz değil, alkol kaynaklı psikotik bozukluk olduğunu doğrular.
Derin Analiz
Alkol Kaynaklı Psikotik Bozukluk, DSM-5 tanı kriterleri sınıflandırmasında madde/ilaç kullanımına bağlı psikotik bozukluklar alt başlığında incelenir. Patofizyolojik mekanizma, etanolün merkezi sinir sistemindeki nörotransmitter sistemleri üzerindeki akut veya kronik toksik etkilerine dayanır. Özellikle uzun süreli ve yüksek miktarda alkol alımı sonrasında veya yoksunluk sürecinde, glutamaterjik sistemin (NMDA reseptör hipofonksiyonu) ve dopaminerjik yolların (mezolimbik aşırı aktivasyon) disregülasyonu tetiklenir. Klinikte hastalar genellikle işitsel, bazen görsel veya taktil halüsinasyonlar ile paranoid içerikli persecutuar (takip edilme) sanrılarla başvurur. Tanı konulurken, bu belirtilerin birincil bir psikotik bozukluk (şizofreni vb.) veya saf bir deliryum tablosu ile açıklanamayacağı, doğrudan alkol intoksikasyonu veya yoksunluğuyla zamansal bir ilişki içinde olduğu doğrulanmalıdır.
Etimoloji
Arapça 'al-kuhl' (ince toz/öz) kökünden türetilen 'alkol' ve Yunanca 'psyche' (ruh/zihin) ile '-ikos' (ait) eklerinin birleşiminden oluşan 'psikoz' sözcüklerinin bileşimidir.
Karıştırmayın
Alkol yoksunluk deliryumu (delirium tremens) ile sıklıkla karıştırılır; deliryumda bilinç bulanıklığı, dikkat eksikliği ve otonomik hiperaktivite baskınken, alkol kaynaklı psikotik bozuklukta bilinç berraktır. Ayrıca şizofreni ile karışabilir, ancak şizofrenide alkol kullanımı olsun veya olmasın belirtiler kalıcıdır.