Birincil Duygu
Basic Emotion
Tanım
Kültürlerarası evrenselliğe sahip, kendine özgü yüz ifadeleriyle eşleşen ve doğuştan gelen temel duyuşsal tepki kategorileri.
Örnek Vaka / Uygulama
Ormanda yürüyüş yapan bir bireyin çalıların arasında ani bir hareket (örneğin bir yılan) fark etmesiyle, bilişsel olarak durumu analiz etmeye vakit bulamadan amigdalanın tetiklenmesi ve yüz kaslarının anında 'korku' ifadesiyle kasılması; kalp atışının hızlanması ve kaslara kan pompalanması birincil duygunun somut bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Evrimsel psikoloji ve duygulanım nörobilimi perspektifinden bakıldığında birincil duygular, türün hayatta kalmasını ve çevresel tehditlere ya da fırsatlara hızla adapte olmasını sağlayan filogenetik kökenli adaptif programlardır. Paul Ekman'ın öncülük ettiği ampirik çalışmalar, korku, öfke, üzüntü, neşe, şaşkınlık ve iğrenme gibi temel duyguların dünyanın farklı coğrafyalarındaki izole kültürler de dahil olmak üzere ortak yüzsel kodlamalara sahip olduğunu kanıtlamıştır. Limbik sistem, özellikle de amigdala, bu duyguların işlenmesinde ve otonom sinir sisteminin tetiklenmesinde kritik bir rol oynar. Bilişsel süreçlerden bağımsız olarak erken dönemde devreye girebilirler.
Etimoloji
İngilizce 'basic' (temel, kökensel, Latince 'basis' [kaide, taban]) ve 'emotion' (duygu, Fransızca 'émouvoir' [harekete geçirmek, sarsmak], Latince 'emovere' [dışarı taşımak, hareket ettirmek]) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İkincil duygular (secondary emotions) ile sıkça karıştırılır. İkincil duygular, temel duyguların üzerine bilişsel değerlendirme, toplumsal normlar ve öz-farkındalık katmanlarının eklenmesiyle oluşur (örneğin öfke birincilse, kin veya hor görme ikincildir).