Kokain İntoksikasyon Deliryumu
Cocaine İntoxication Delirium
Tanım
Yoğun kokain alımını takiben kısa sürede gelişen, bilinç bulanıklığı, dikkat eksikliği ve kognitif bozukluklarla karakterize geçici klinik sendrom.
Örnek Vaka / Uygulama
Acil servise aşırı ajite, etrafa karşı saldırgan, zaman ve mekan oryantasyonu bozulmuş halde getirilen 28 yaşındaki bir erkek hasta, kendisine sorulan sorulara alakasız yanıtlar vermekte ve dikkatini odaklayamamaktadır. Yapılan toksikoloji taramasında yüksek düzeyde kokain saptanan ve yakın zamanda yoğun madde alım öyküsü olan hastanın bu nöropsikiyatrik tablosu kokain intoksikasyon deliryumu olarak değerlendirilmiş, antipsikotik destek ve destekleyici hidrasyon ile 48 saat içinde bilinç berraklığı sağlanmıştır.
Derin Analiz
DSM-5-TR tanı kriterleri arasında yer alan bu tablo, akut kokain maruziyetinin merkezi sinir sistemi üzerindeki aşırı adrenerjik ve dopaminerjik stimülasyonunun bir sonucudur. Sinaptik aralıkta aşırı biriken katekolaminler, frontostriatal devreleri ve retiküler aktive edici sistemi (RAS) desatüre ederek kortikal işlevlerin entegrasyonunu bozar. Basit kokain intoksikasyonundan farklı olarak, sadece öfori veya ajitasyon değil; dikkat alanlarında belirgin daralma, işitsel veya görsel yanılsamalar, yönelim bozuklukları (oryantasyon defisitleri) ve bellek kusurları tabloya hakimdir. Nörobiyolojik olarak, dopamin taşıyıcılarının (DAT) ve norepinefrin taşıyıcılarının yoğun blokajı, nöronal metabolik stresi artırarak akut kognitif çözülmeye zemin hazırlar. Genellikle toksik maddenin yarı ömrüne bağlı olarak saatler veya günler içinde reversibl (geri dönüşümlü) seyir izler; ancak bireyin genel medikal durumuna bağlı olarak kardiyovasküler instabilite ile komplike olabilir.
Etimoloji
Fransızca 'cocaïne' (koka yaprağından türetilen alkaloid) + Latince 'delirium' (de- [çizgi dışına çıkma] + lira [sabanın açtığı iz/karık], yani 'çizgiden çıkma, zihinsel sapma').
Karıştırmayın
Basit Kokain İntoksikasyonu (bilişsel yıkım ve dikkat kusuru olmaksızın sadece öfori, hipervijilans veya vazomotor bulgular görülür); Kokain Yoksunluğu (aşırı yorgunluk, hipersomni ve depresif duygu durumla karakterizedir, deliryumdaki akut konfüzyon ve hiperaktivite tablosu yoktur).