Deliriant
Deliriant
Tanım
Gerçeklik algısında bozulma, karmaşa ve ajitasyonla karakterize akut deliryum tablosu tetikleyen psikoaktif maddelerin bir alt sınıfı.
Örnek Vaka / Uygulama
Acil servise, yönelim bozukluğu (oryantasyon kaybı), ellerde istemsiz toplama hareketleri, şiddetli ajitasyon ve görsel-işitsel halüsinasyonlar şikayetiyle getirilen bir hastanın anamnezinde yüksek doz bitkisel skopolamin (Datura türü) içerikli materyal kullandığı tespit edilir; bu tablo tipik bir deliriant zehirlenmesidir.
Derin Analiz
Deliriantlar, klasik psikedelikler (örn. LSD, psilosibin) ve dissosiyatiflerden (örn. ketamin) temel nörobiyolojik mekanizmaları ve klinik görünümleriyle ayrılır. Bu maddeler, merkezi sinir sisteminde muskarinik asetilkolin reseptörlerinin güçlü birer antagonistidir (antikolinerjik etki). Asetilkolinerjik iletimin blokajı; bellek kusurları, halüsinasyonlar, otonom sinir sistemi bulguları (midriyazis, taşikardi, hipertermi) ve en belirgin özellik olarak gerçeklikle bağın koptuğu bir tür konfüzyonel psikoz tablosu olan deliryumla sonuçlanır. Klinik pratikte bu maddelerin aşırı alımı, potansiyel olarak hayatı tehdit eden antikolinerjik toksisite sendromuna yol açabilir.
Etimoloji
Latince 'delirare' (çizgiden sapmak, aklını kaçırmak, delirmek) fiilinden türetilmiş olup, zihinsel dengenin bozulması durumunu niteler.
Karıştırmayın
Psikedelikler (serotonerjik sistem üzerinden etki eder ve içgörü korunur) ve dissosiyatifler (NMDA reseptör blokajı yapar ve derealizasyon/depersonalizasyon ön plandadır).
Keşfetmeye Devam Edin
Deliryum
Delirium
Dikkat, bilinç ve bilişsel işlevlerde ani bir başlangıç gösteren, gün içinde dalgalanmalarla seyreden akut nörobilişsel bozukluk tablosu.
Antikolinerjik Sendrom
Anticholinergic Syndrome
Asetilkolin reseptörlerindeki antagonist etkiler nedeniyle hem periferik hem de merkezi sinir sistemini etkileyen, kuruluuk, ataksi ve konfüzyon gibi bulgularla karakterize bir tablodur.