İğrenti Terapisi
Aversive Therapy
Tanım
Uyumsuz bir davranışı ortadan kaldırmak amacıyla, bu davranışın hafif elektrik şoku, kötü koku veya mide bulandırıcı maddeler gibi hoş olmayan bir uyarıcıyla (aversion) eşleştirildiği klasik koşullanma temelli bir davranış değiştirme tekniğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik alkol bağımlılığı olan bir danışana, alkol tüketimiyle aynı anda bulantı yaratan bir farmakolojik ajan (disülfiram benzeri bir mekanizma veya koşullu bulantı protokolleri) verilir. Danışan birkaç kez alkol aldığında anında şiddetli mide bulantısı yaşar; bu süreç sonucunda beyin alkol kokusunu ve tadını doğrudan bulantı ve kusma refleksiyle eşleştirerek alkole karşı fiziksel bir iğrenti ve uzaklaşma geliştirir.
Derin Analiz
İğrenti terapisi, davranışçı ekolün köklerinde yer alan edimsel ve klasik koşullanma prensiplerine dayanır. Temel mekanizma, bireyde maladaptif (uyum bozucu) ama haz veren bir davranışın (örneğin alkol kullanımı, parafilik dürtüler veya parmak emme) ortaya çıkardığı pekiştireç değerini, eş zamanlı veya hemen öncesinde sunulan cezalandırıcı ya da rahatsız edici bir uyarıcıyla nötralize etmektir. Nörobiyolojik düzeyde, limbik sistemdeki amigdala ve insüla devrelerinin olumsuz duygusal yükleme süreçleri manipüle edilir; böylece beyin, daha önce ödüllendirici olarak kodladığı uyarıcıyı tehdit edici ve kaçınılması gereken bir tehdit olarak kaydetmeye başlar. Günümüzde etik tartışmalar, hasta özerkliği ve daha insani alternatif bilişsel-davranışçı yöntemlerin (CBT) varlığı nedeniyle sıkı etik kurulların denetimine tabidir ve genellikle son çare olarak uygulanır.
Etimoloji
Latince 'aversio' (uzaklaşma, kaçınma) kelimesinden türetilmiştir; 'ad-' (yönelik) ve 'vertere' (dönmek) fiillerinin birleşiminden türetilen terim, istenmeyen bir uyarıcının uzaklaştırılması veya bu uyarıcıya karşı mesafe alınması kökenine dayanır.
Karıştırmayın
Sistematik duyarsızlaştırma (systematic desensitization) ile sıklıkla karıştırılır; ancak sistematik duyarsızlaştırma korku ve kaygıyı yok etmek için kademeli maruz bırakma ve gevşeme kullanırken, iğrenti terapisi haz veren zararlı bir davranışı söndürmek için cezalandırıcı uyarıcılar kullanır.