Örtük Duyarsızlaştırma
Covert Desensitization
Tanım
İstenmeyen bir davranışın zihinsel olarak canlandırılması ile bu davranışın ardından gelen nahoş bir sonucun hayal edilmesi yoluyla gerçekleştirilen bir davranış terapisi tekniğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Şiddetli tıkınırcasına yeme bozukluğu yaşayan bir danışan, seans sırasında terapist eşliğinde en sevdiği yüksek kalorili yiyeceği (örn. çikolatalı pasta) büyük bir zevkle yediğini canlı bir şekilde hayal eder. Hayal en yoğun noktaya ulaştığı anda, terapist yönlendirmesiyle hemen ardından aniden ve kontrolsüz bir şekilde kusmaya başladığını, mide bulantısının ve keskin nahoş kokunun tüm zihnini kapladığını hayal etmesi istenir. Bu döngü seanslar boyunca tekrarlandıkça, beyin çikolatalı pasta düşüncesini kusma ve bulantı hissiyle eşler ve bu da gerçek hayattaki yönelimi azaltır.
Derin Analiz
Joseph Cautela tarafından geliştirilen örtük duyarsızlaştırma, klasik koşullanma ve kaçınma öğrenmesi ilkelerine dayanır. Açık (overt) koşullamadan farklı olarak, ne uyaran ne de cezalandırıcı sonuç fiziksel gerçeklikte deneyimlenir; süreç tamamen danışanın hayal gücü (covert) üzerinden yürütülür. Nörobiyolojik düzeyde, istenmeyen davranışın nahoş bir konseptle eş zamanlı olarak zihinde canlandırılması, amigdala ve prefrontal korteks devrelerinde daha önce kurulan ödül temelli nöral bağların zayıflatılmasını ve yerine kaçınma temelli inhibitör yolların konmasını hedefler. Özellikle aşırı yeme, madde bağımlılığı veya parafili gibi dürtü kontrol bozukluklarında, danışanın gerçek dünyada riske atılmaksızın koşullandırılmasına olanak tanır.
Etimoloji
Latince 'cooperire' [örtmek, gizlemek] kökünden türetilen 'covert' [gizli/örtük] ile Latince 'sensus' [duyu/his] kökünden gelen 'sensitization' [duyarlılaşma] kelimelerinin birleşiminden oluşan bir bileşik terimdir.
Karıştırmayın
Sistematik duyarsızlaştırma (istemli bir korku veya kaygı tepkisini gevşeme ile sönümlendirmeyi amaçlar; örtük duyarsızlaştırmada ise amaç zihinsel ceza yoluyla davranışı engellemektir), kaçınma koşullaması (genellikle fiziksel uyaranlarla yapılır).
Keşfetmeye Devam Edin
Davranış Terapisi
Conditioning Therapy
Klasik ve edimsel koşullama ilkelerini kullanarak uyumsuz davranışları değiştirmeyi ve işlevsel davranışları kazandırmayı amaçlayan ampirik temelli bir psikoterapi yaklaşımıdır.
Aversif Terapi
Deterrent Therapy
İstenmeyen bir davranışın sıklığını azaltmak amacıyla, bu davranışın ardından hoş olmayan bir uyaranın (aversif uyaran) verilmesini içeren klasik koşullanma temelli bir davranış değiştirme yöntemidir.