İstatistik ve Psikometri

Çok sayıda gözlenen değişken arasındaki ilişkileri inceleyerek, bu değişkenleri daha az sayıda, bağımsız ve anlamlı gizli yapıya (faktör) dönüştürmeyi amaçlayan istatistiksel bir tekniktir.

Bir psikolojik testin veya ölçeğin maddelerinin kendi aralarındaki tutarlılığını ve homojenliğini değerlendirmek için kullanılan temel iç tutarlılık katsayısıdır.

İstatistik ve psikometride, bir veri setindeki değerlerin veya olasılıkların tek bir merkez etrafında değil, birden fazla farklı odak veya kategoriye göre ayrılarak dağılmasını ifade eden kavram.

Frekans değerlerinin dağılımın merkez veya orta noktasının her iki yanında eşit olmadığı, çan eğrisinden sapma gösteren her türlü normal olmayan olasılık dağılımıdır.

Bir eğrinin sonsuzda yaklaşmakla birlikte asla kesişmediği veya ulaşamadığı doğrusal sınır.

Kategorik bir yordama analizinde, yordayıcı değişkenler ile altta yatan gizli boyut arasındaki korelasyonu ifade eden -1 ile +1 arasında değişen katsayıdır.

Bir test maddesinin veya sorunun, ölçülen özellik bakımından yüksek ve düşük performans gösteren bireyleri ne kadar başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini gösteren psikometrik istatistiksel katsayıdır.

Bir veri setinin merkez noktasını tahmin eden ve bilgilerin nerede yoğunlaştığını gösteren, sıklıkla eksik veya kısmi verilere dayanılarak yapılan istatistiksel özet.

İki veya daha fazla benzer göstergenin veya ifadenin, özellikle yapısal eşitlik modellemesinde örtük bir değişkeni ne kadar tutarlı bir şekilde temsil ettiğini ölçen iç tutarlılık katsayısı.

Veri setinde iki farklı tepe noktasının (modun) bulunduğu, frekansların bu iki merkez etrafında kümelendiği olasılık dağılımıdır.

Bir olasılık dağılımının, rastgele bir değişkenin belirli bir değerden küçük veya o değere eşit olma olasılığını veren matematiksel fonksiyondur.

İstatistiksel analizlerde ve ölçüm modellerinde, bir değişken setini nitelendiren veya yapılandıran temel bileşen ya da faktör.

Bir construct'ı (yapıyı) ölçerken kullanılan boyutların veya eksenlerin sayısıdır.

İki veya daha fazla gözlemcinin kategorik verileri sınıflandırırken gösterdiği uyum derecesini, şans eseri oluşabilecek uyumu hesaba katarak ölçen sayısal bir indekstir.

Bir testin veya ölçeğin maddelerinin ne derece homojen olduğunu ve ölçülmek istenen tek bir yapısal özelliği ne kadar tutarlı bir şekilde temsil ettiğini gösteren temel iç tutarlılık katsayısı.

Normal dağılımın grafiksel gösterimi olan; ortasında simetrik bir tepe noktası bulunan ve iki yana doğru azalan kuyruklara sahip istatistiksel eğri.

Birinci değişkenin her bir değerinin, ikinci bir değişkenin her bir değeriyle ayrı ayrı çarpılmasıyla elde edilen değerler kümesidir.

Bir değişkenin alabileceği değerler ile bu değerlerin gözlenme sıklıkları arasındaki matematiksel veya ampirik ilişki.

Bir olasılık dağılımının asimetrisini (çarpıklığını) veya sivrilik derecesini (basıklığını) indeksleyen istatistiksel ölçüttür.

Popülasyonun ana kütle dağılımına (örneğin normal dağılım varsayımına) ilişkin herhangi bir parametrik ön varsayım gerektirmeyen istatistiksel hipotez testi.

Aynı bireylerden veya nesnelerden iki farklı zaman noktasında (genellikle bir müdahale öncesi ve sonrası) elde edilen ölçümler arasındaki sayısal fark.

Her olası yanıt kategorisinin veya maddesinin, psikometrik düzlemde doğrudan zıttı olan bir karşılığını barındıran ölçüm aracı.

Önceden tanımlanmış gruplar arasındaki farkları öngörmek ve gözlemleri bu gruplara doğru bir şekilde sınıflandırmak amacıyla nicel değişkenlerin doğrusal kombinasyonunu kullanan çok değişkenli istatistiksel bir yöntemdir.

Verilerin, özellikle satırlar ve sütunlar halinde iki boyutlu bir yapıda olmak üzere, belirli bir mantıksal düzene göre sıralanmış düzenlemesi.

Gözlenen değişkenler arasındaki ilişkilerin, önceden belirlenmiş teorik hipotezlere ve gizil (latent) faktörlere dayanıp dayanmadığını test etmek için kullanılan ileri düzey istatistiksel yöntem.

Önceden tanımlanmış hipotezleri ve araştırma sorularını test etmek amacıyla katı istatistiksel prosedürlerin uygulandığı analitik yaklaşım.

Bir ölçümün veya performans çıktısının sistematik hata veya yanlılıktan arınmışlık derecesi; ölçülen değerin gerçek değere olan yakınlığı.

Belirli zaman aralıklarında veya periyotlarda yinelenen belirgin kalıplar sergileyen, özellikle zaman serisi analizinde kullanılan bilgi seti.

Kategorik ve çok boyutlu verileri sayısal uzayda görselleştirmek ve analiz etmek için kullanılan bir çok değişkenli istatistiksel teknik.

Kruskal-Wallis varyans analizinin ardından hangi gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğunu belirlemek amacıyla kullanılan parametrik olmayan bir post-hoc testidir.

Üç veya daha fazla örneklem arasındaki farkların anlamlılığını test ederken Tip I hata oranını kontrol eden, karşılaştırmaların bağımsız olduğunu varsayan güçlü bir çoklu karşılaştırma düzeltme tekniğidir.

Psikolojik ve eğitimsel testlerde, aynı yapıyı veya özelliği ölçmek amacıyla geliştirilmiş, içerik, zorluk derecesi ve istatistiksel özellikleri açısından orijinal testle eşdeğer olan alternatif ölçüm aracı.

İki veya daha fazla olgu ya da değişkenin eş zamanlı olarak ortaya çıkması ve genellikle tek bir altta yatan gerçeğin farklı görünümleri olması durumu.

Aynı bireyin aynı nitelik veya özelliğe ilişkin farklı zaman dilimlerindeki ölçümleri arasındaki değişimi veya uyumsuzluğu gösteren sayısal indeks.

Regresyon analizinde, başlangıçtaki tüm yordayıcı değişkenlerin modele dahil edilip, istatistiksel olarak anlamlı katkı sağlamayanların birer birer sistemli bir şekilde çıkarıldığı model seçme tekniğidir.

Bir ölçme aracının ölçmek istediği özelliği ne derece hatasız ve tutarlı ölçtüğünü gösteren 0 ile 1 arasındaki istatistiksel orandır.

Regresyon modellerinde, bağımlı değişkenin varyansının bağımsız değişkenler tarafından açıklanamayan, unutturulmuş veya model dışı bırakılmış etkenlerden kaynaklanan kısmını temsil eden istatistiksel rassal değişken.

İki farklı rastgele değişkenin değerlerinin olası her bir kombinasyonunu ve bu kombinasyonların görülme olasılıklarını eş zamanlı olarak gösteren olasılık dağılımıdır.

İki farklı rastgele değişkenin aynı anda alabileceği değerlerin olasılıklarını ortaklaşa tanımlayan matematiksel ve istatistiksel model.

Sürekli bir değişken ile temelde normal dağılım gösterdiği varsayılan ancak yapay olarak iki kategoriye (dikotomik) bölünmüş bir değişken arasındaki ilişkinin gücünü ve yönünü ölçen istatistiksel katsayıdır.

Alt ve üst uç terimleri birbirinin zıttı olan yanıt seçenekleri dizisinden oluşan psikometrik ölçüm aracı.

Daha büyük bir ürün veya veri kümesinin kalitesini, rastgele seçilen bir alt örneklem üzerinden değerlendirerek tüm partiyi kabul etme veya reddetme sürecidir.

Birden fazla yordayıcı değişken seti ile birden fazla bağımlı sonuç değişken seti arasındaki çok değişkenli doğrusal ilişkilerin gücünü ve yönünü inceleyen gelişmiş bir istatistiksel analiz yöntemidir.

Öğeleri karşılıklı olarak birbirini dışlayan kategorilere ayıran ve sayılardan yararlanan bir veri sınıflandırma dizisidir.

Yalnızca ayrı, sayılabilir ve belirli tam sayı değerlerini alabilen kesintili veri kümelerinin olasılık veya frekans dağılımıdır.

Süreksiz ve yalnızca belirli, ayrı değerler alabilen sayısal veya kategorik verileriquantifiye eden ölçüm türüdür.

Zeka testleri ile bu testlerin yordamayı amaçladığı yaşam başarısı gibi kriterler arasında elde edilebilecek maksimum korelasyon sınırını ifade eden istatistiksel kavram.

İki veya daha fazla değişken arasındaki doğrusal ya da istatistiksel ilişkiler nedeniyle, veri setindeki toplam bilginin gereğinden fazla tekrar etmesi durumu.

İki farklı rastgele değişkenin ortak değişim eğilimini ve yönünü, birim ölçeğine bağlı olarak nicelendiren ölçek bağımlı istatistiksel ölçüttür.

Bir test veya değerlendirme aracında, bireylerin belirli bir kategorize edici duruma, tanıya veya yeterliliğe sahip olup olmadığını belirlemek için kullanılan kesme puanı veya eşik değeri.

Ölçüt referanslı testlerde diğer puanların değerlendirildiği standart görevi gören değişken değeri veya regresyon analizinde tahmin edilen hedef değişken değeri.

Çok değişkenli veri analizinde, bireyleri veya gözlem birimlerini belirli özellikler bakımından gösterdikleri yüksek benzerliğe dayanarak homojen alt gruplara ayıran istatistiksel bir yöntemdir.

Belirli bir veri setindeki değerlerin veya kategorilerin, en küçükten en büyüğe doğru sıralanarak ardışık bir şekilde toplanmasıyla elde edilen birikimli sıklık değeridir.

Bir veri setindeki değerlerin frekanslarının ardışık olarak toplanmasıyla elde edilen ve belirli bir değerin altında veya üstünde kalan gözlem sayısını gösteren istatistiksel tablo.

Belirli bir değerin veya o değerden daha küçük değerlerin gözlenme olasılıklarının kümülatif olarak toplanmasıyla elde edilen toplam olasılık değeri.

Katılımcıların daha yüksek dereceli maddeleri onayladıklarında kendinden önceki tüm alt düzey maddeleri de onaylamış kabul edildiği tek boyutlu bir psikometrik ölçüm aracıdır.

İki değer, varlık veya veri noktası arasındaki sayısal ayrışma veya sapma derecesi.

İki sayısal değer arasındaki mesafenin, işaret dikkate alınmaksızın ifade edilen sayısal büyüklüğüdür.

Bir gözlemin veya ölçümün, yönü (fazla ya da eksik oluşu) hesaba katılmaksızın, hedeflenen ya da gerçek değerden ne kadar sap gösterdiğini ifade eden sayısal büyüklük.

Birden fazla değişken arasındaki basit korelasyonel ilişkileri aşarak neden-sonuç ilişkilerini test etmek ve doğrulamak için kullanılan istatistiksel prosedürler bütünü.

Sıralanmış bir veri setini on eşit parçaya bölen dokuz değerden her biri.

Faktör analizinde, bir değişkenin toplam varyansının, setteki diğer tüm değişkenlerle paylaşılan ortak faktörler tarafından açıklanan oranı.

Bir dizi gözlemin mutlak ya da bağıl bir kritere göre ne ölçüde saptığını gösteren tipik sapma derecesidir.

Bir veri setindeki tüm değerlerin aritmetik ortalamadan olan mutlak farklarının ortalamasını ifade eden temel bir yayılım ölçüsüdür.

Doğrusal bir dönüşüm altında yönü değişmeyip yalnızca boyutu ölçeklenen (uzayan veya kısalan) özel vektör.

Hiyerarşik Bayesian modellerin karşılaştırılması ve model seçimi için kullanılan, Akaike Bilgi Kriteri (AIC) ve Bayes Bilgi Kriteri (BIC) ile benzer amaca hizmet eden ancak karmaşık yapılarda hesaplanması daha kolay olan bir uyum ve karmaşıklık indeksidir.

Yüzdelik dilim anlamına gelen percentile kavramının kısaltılmış ve literatürde yaygın olarak kullanılan karşılığıdır.

Çok boyutlu uzayda yer alan bir nesnenin, alanın veya çok değişkenli veri setinin tüm koordinat eksenlerindeki aritmetik ortalamasını temsil eden merkez noktası.

Bir dizi özelliğe dayanarak gözlem birimlerini önceden belirlenmiş gruplara veya sınıflara en yüksek benzerlikle yerleştiren matematiksel formül ya da prosedür.

Regresyon katsayılarının varyansını düşürmek ve aşırı uyumu (overfitting) engellemek amacıyla küçültüldüğü bir düzenlileştirme yaklaşımıdır.

Belirli bir aralıkta sonsuz sayıda olası sayısal değeri alabilen bir değişkeni, puanı veya dağılımı tanımlayan istatistiksel sıfat.

Kategorik ayrımlar yerine, ölçülen özelliğin kesintisiz bir doğru veya hat üzerinde konumlandırılmasına olanak tanıyan psikometrik araç.

Ölçüm aracındaki maddelerin veya görevin yetersiz kalması nedeniyle katılımcıların çoğunun ölçeğin üst sınırına yakın puanlar alması ve varyansın ortadan kalkması durumu.

Tüm aralık veya noktaların eşit mesafelerle dağıtıldığı, böylece birimlerin doğrudan toplanmasıyla anlamlı ve matematiksel olarak yorumlanabilir bir skor elde edilmesini sağlayan ölçüm aracıdır.

Sonuç değişkenini yordamak amacıyla, sonlu bir yordayıcı havuzundan oluşturulabilecek tüm olası alt küme denklemlerinin hesaplandığı ve en uygun modelin Akaike Bilgi Kriteri gibi ölçütlerle seçildiği bir regresyon yöntemidir.

Çok değişkenli istatistiksel modellerin, kestirim denklemlerinin veya psikometrik test normlarının ilk kez geliştirildiği ve parametrelerin tahmin edildiği ana veri kümesidir.

Bir ölçüm aracının, aynı zaman diliminde elde edilen ve halihazırda geçerliği kanıtlanmış başka bir ölçümle olan korelasyon derecesini ifade eden kriter geçerliği alt türü.

İki nesne, değişken veya örneklem arasındaki farkı veya mesafeyi sayısal olarak quantify eden istatistiksel bir indeks.

Bir dizi değerlendiricinin, hakem neuesten veya ölçüm aracının bir olguyu kategorize ederken sergilediği uzlaşı derecesini sayısal olarak yansıtan istatistiksel indeks.

Çok boyutlu uzayda yer alan iki veya daha fazla veri noktası, gözlem veya nesne arasındaki matematiksel ayrışma derecesini nicelleştiren sayısal metrik.

Geniş bir ölçüm veya değişken setini, teorik olarak daha anlamlı, güvenilir ve yönetilebilir daha küçük bir biçime dönüştürme süreci.

Büyük veri tabanlarındaki karmaşık gözlem ve ölçüm setlerinden otomatik bilgisayar algoritmaları aracılığıyla örüntü, korelasyon ve gizli düzenliliklerin keşfedilmesi sürecidir.

Kişilik psikolojisinde ve faktör analizinde, bireylerden elde edilen bilgilerin toplandığı kaynağa göre sınıflandırıldığı temel veri kategorileri.

İstenen veya gerçek bir değere sayısal veya kavramsal olarak en yakın değeri elde etme süreci.

Örneklem verilerinden elde edilen ve ilgilenilen büyük popülasyondaki gerçek parametre değerini sistematik olarak olduğundan az veya çok tahmin eden istatistiksel değer.

Bir ölçüm aracının, doğrudan gözlemlenemeyen soyut teorik bir yapıyı veya kavramı ne kadar doğru ve hatasız ölçtüğünü gösteren temel psikometrik yeterlilik derecesi.

Test puanlarını, bu puanların tipik olarak elde edildiği kronolojik yaşlar cinsinden ifade eden standartlaştırılmış bir puanlama sistemidir.

Bir veri setindeki gözlem skorlarının merkezi bir eğilim ölçüsünden, özellikle aritmetik ortalamadan ne kadar uzaklaştığını ve ne kadar yayıldığını gösteren istatistiksel derece.

İki değişken arasındaki korelasyonun, ölçüm hataları nedeniyle olduğundan düşük görünmesini (zayıflamasını) engellemek amacıyla istatistiksel olarak yapılan düzeltme işlemidir.